Thánh gớm là cuốn sách kể lại cuộc tình của Thiên Chúa cùng với dân Israel. Tuyến đường tình ấy vẫn có lịch sử dân tộc biên soạn lâu năm 1.000 năm mang lại Thánh tởm Cựu Ước cùng 100 năm mang đến Thánh kinh Tân Ước.

Bạn đang xem: Tóm tất lịch sử cứu độ trong cựu ước

I. TÓM TẮT LỊCH SỬ ISRAEL

  Israel là một trong những dân tộc sống trong vùng nhưng mà giới học trả kinh thánh call là ”Nửa vành trăng phì nhiêu”, trải dài từ Ai Cập thanh lịch tới Mêdôpôtamia, tức vùng Lưỡng Hà là Iran Irak ngày nay. Trước thời những tổ phụ mấy nghìn năm, đã có khá nhiều nền văn minh cải cách và phát triển trong vùng này. Ai Cập là nền văn minh đã chiếm hữu tột đỉnh sự thịnh của nó vào khoảng thời gian 3.500 trước công nguyên. Ngoài ra còn gồm nền cao nhã Híttít, Sumero-Accadic, Babilonia, và nền sang trọng Minoica trên hòn đảo Creta

 1. Thời các Tổ phụ (1850-1500)

lịch sử vẻ vang dân Israel bước đầu với ơn call của tổ phụ Abraham vào tầm khoảng năm 1850 trước công nguyên. Từ thành Ur vào vùng Mêdôpôtamia, ông Abraham đã lắng nghe tiếng Thiên Chúa mời điện thoại tư vấn từ quăng quật nếp sinh sống định cư, để lang thang sống đời du mục, cùng đi mang đến miền đất Thiên Chúa vẫn chỉ cho ông là đất Canaan. Abraham cho Haran, đi dọc khu đất Canaan và cùng những đoàn vật của bản thân dừng chân nay đây mai đó, tại hồ hết nơi bao gồm đồng cỏ, gồm nước và địa điểm dựng lều, đặc biệt quan trọng tại Hebron, mạn bắc sa mạc Negheb.

Thiên Chúa hứa hẹn ban mang lại Abraham loại dõi đông đúc (St 15; 17). Nhưng bởi vì đợi mãi nhưng không thấy gồm con, trong những khi hai vợ chồng ngày càng gìa, bà Sara để cho tổ phụ Abraham ăn uống nằm với đàn bà tỳ là Haga để sở hữu người nối dõi tông con đường (St 16). Ismael là đứa con Haga sinh mang lại bà Sara. Tiếp nối khi tất cả con riêng biệt là Igiaác, bà Sara sợ hãi Ismael giành quyền của Igiaác yêu cầu yêu ước Abraham đuổi Haga và Ismael đi (St 21). Ismael đang là tổ phụ những dân tộc A Rập.

Igiaác có mặt Edau với Giacóp. Nhờ người mẹ là bà Rebecca giúp, Giacóp lừa được Edau để cướp chức trưởng nam của anh ý và được phúc lành của cha, nhưng ông phải chạy trốn về Haran để khỏi bị Edau báo thù. Trên Haran Giacóp thao tác cho ông Laban. Ông Laban tất cả hai đàn bà là Lea với Rakhel. Giacóp yêu Rakhel là cô em đáng yêu hơn chị, và phù hợp làm rể 7 năm, cần mẫn làm việc cho ông Laban để mang Rakhel. Tuy vậy ông Laban xí gạt Giacóp, thay vị gả Rakhel thì ông gả Lea. Sáng sủa ra Giacóp mới khám phá ra không phải Rakhel cơ mà là Lea. Giacóp năng khiếu nại, nhưng lại ông Laban cho thấy thêm tập tục không gả cô em trước cô chị. Chính vì như vậy để rước được tín đồ mình yêu là Rakhel, ông buộc phải làm rể thêm 7 năm nữa… sau khoản thời gian bà Rakhel sinh Giuse đến ông, thì Giacóp xin ông Laban mang lại ông hồi hương. Ông Laban mong muốn trả công mang đến Giacóp vì trong thời điểm phục vụ, khiến cho cho lũ vật của ông gia tăng rất nhiều. Giacóp đã cần sử dụng mưu để tí hon cho mình các đoàn cừu dê mạnh khỏe nhất, trong khi những con yếu đuối là của ông Laban. Ông Laban đổi thái độ so với Giacóp. Tiếng Thiên Chúa bảo ông Giacóp quay trở lại quê phụ vương đất tổ. Vắt là tận dụng lúc ông Laban bận đi xén lông chiên, Giacóp cùng những vợ nhỏ trốn đi. Được tin báo, ông Laban thuộc các con trai và đầy tở đuổi theo kịp và trách móc Giacóp xử tệ cùng với ông. Giacóp tức giận trách móc tía vợ: ” Suốt hai mươi năm con đang ở cùng với cha, chiên chiếc dê cái của cha của cha không hề sẩy thai, con không hề ăn nhỏ chiên đực như thế nào trong lũ vật của cha. Loài vật bị cắn xé bé không đem đến cho cha, chủ yếu con chịu đền; con bị mất trộm vào ban ngày hay đêm hôm cha đa số đòi con phải trả. Buổi ngày con bị nắng và nóng thiêu, ban đêm con bị rét mướt buốt, không sao chợp mắt ngủ được. Nhỏ ở nhà thân phụ đã được đôi mươi năm, nhỏ đã phục vụ thân phụ được 14 năm sẽ được hai cô con gái của cha, 6 năm để được cừu của cha, cha đã đổi công xá của bé 10 lần. Mang như Thiên Chúa của cha con, là Thiên Chúa ông Abraham thờ cùng là Đấng ông Igiaác kinh sợ, đang không ở với con, thì bây giờ hẳn phụ vương đã nhằm con về tay không. Thiên Chúa vẫn thấy cảnh khổ sở và lao động vất vả của con, và đêm qua người đã phán xử” (St 31,38-42).

Ông Laban cùng Giacóp ký kết kết giao mong với nhau. Sáng hôm sau, ông Laban dậy sớm, hôn những con các cháu cùng chúc phúc mang đến chúng, rồi xuất xứ về nhà. Ông Giacóp sai các sứ giả đi trước gặp gỡ Edau để dọ ý. Lúc biết Edau cùng 400 tín đồ cũng vẫn tiến đến chạm chán ông, Giacóp ngay tức thì chia fan và đoàn đồ vật của ông làm hai trại. Rồi ông lấy một trong những phần của cải tay ông đã tạo sự để làm tặng ngay phẩm biếu ông Edau: 200 dê chiếc và 20 dê đực, 200 chiên loại và đôi mươi chiên đực, 30 lạc đà loại đang cho nhỏ bú và bé của chúng, 40 trườn cái với 10 bò đực, đôi mươi lừa cái và 20 lừa con. Ông giao từng bọn vật riêng biệt rẽ cho các đầy tớ và dặn họ nói với Edau rằng đây là tặng ngay phẩm ông ấy giữ hộ biếu ngài Edau.

Giacóp cũng chia đoàn người thành 3 nhóm: các nữ tỳ cùng với con của mình đi đầu, tiếp nối là Lea và những con của bà, cuối cùng la Rakhel với Giuse. Giacóp quá lên vùng trước sụp xuống khu đất lậy 7 lần trước lúc đến gần anh mình. Ông Edau chạy lại đón em, ôm chầm lấy, bá cổ nhưng hôn, rồi cả hai thuộc khóc. Giacóp reviews mọi người với anh, cùng năm nỉ anh nhấn qùa biếu. Edau ao ước hộ tống Giacóp nhưng Giacóp ko muốn, rồi nhị hên fan chia tay…

Giacóp bao gồm 12 bạn con là bắt đầu của 12 bỏ ra tộc Israel. Vày ghen ghét cùng với Giuse các anh của ông thuở đầu muốn thịt ông, nhưng kế tiếp họ buôn bán ông cho những lái buôn fan Madian (St 37) Giuse bị dẫn lịch sự Ai Cập cùng bị bán làm đầy tớ cho quan tiền thái giám của Pharaông Ai Cập là Potipha. Vk quan thấy Giuse rất đẹp trai bắt buộc say mê ông và gợi cảm ông, dẫu vậy Giuse nhất quyết từ chối, vì không muốn phạm tội mếch lòng Thiên Chúa và phản bội lòng tin tưởng của quan tiền Potipha. Khi thấy không tài nào gợi cảm được Giuse, bà xã quan vu oan giáng họa cho ông tội sàm sỡ cùng với bà. Quan lại tin lời bà xã bỏ tầy Giuse. Tuy nhiên vì luôn luôn có Thiên Chúa làm việc cùng buộc phải trong tù túng ông Giuse lại lấy được lòng quan cai ngục. Quan đặt ông quản lý các người tù. Trong các các tù nhân có cả quan chước tửu cùng quan chánh ngự thiện của Pharaông. Nhị ông mộng mị và được Giuse giải thích các giấc mộng: quan liêu ngự thiện bị xử tử, quan chước tửu được phục chức. Nhưng mà ông quên lời Giuse xin ông bầu cử Pharaông trả tự do cho Giuse. Mãi cho đến một hôm Pharaông nằm mộng thấy ông đứng bên bờ sông Nil với trông thấy 7 bé bò cái dáng vẻ đẹp đẽ béo tròn đi lên, rồi 7 nhỏ bò xấu xí đa thịt bé còm tăng trưởng đứng bên cạnh, và chúng ăn thịt 7 nhỏ bò hình dáng đẹp đẽ và to tốt.

Rồi Pharaông lại nằm mộng lần trang bị hai: vua thấy 7 bông lúa đâm lên trên và một cọng, mẩy cùng tốt. Rồi gồm 7 bông lúa lép và nám cháy vì chưng gió đông mọc lên sau chúng. Bẩy bông lúa xịt nuốt chửng 7 bông lúa mẩy và chắc. Sáng ra Pharanog mang lại vời toàn bộ các phù thủy với hiền sĩ Ai Cập đến, rồi kể đến họ nghe giấc mộng. Cơ mà không ai phân tích và lý giải được, khi đó quan chước tửu mới sực lưu giữ tới Giuse và kể lại tài lý giải các giấc mộng của ông. Pharaông mang đến vời Giuse cho và ông đã phân tích và lý giải các cơn mơ của vua: Bẩy con bò cái béo tròn là 7 năm, bẩy bông lúa tốt là 7 năm. Bẩy bé bò cái ốm nhom không đẹp là 7 năm, bẩy bông lúa bé và cháy nám vì chưng gió đông là 7 năm. Sắp tới là 7 năm rất phong túc trong toàn cõi Ai Cập. Tiếp theo sau những năm sẽ là 7 năm đói kém, nàn đói vô cùng trầm trọng sẽ làm cho xứ kiệt quệ. Ông Giuse xin vua xem có tín đồ nào thông minh với khôn ngoan, thì đặt bạn ấy thống trị xứ Ai Cập, rồi đặt các quản đốc lo việc trong xứ, tiến công thuế một phần năm bên trên thóc lúa vào 7 năm sung túc. Rồi thu tích hồ hết lương thực của 7 năm được mùa, chất chứa lúa mì trong thành, để Pharông toàn quyền xử dụng vào 7 năm đói kém.

nắm là Pharông đặt ông Giuse làm cho Tể tướng tá cai quản cả nước Ai Cập. Năm ấy ông Giuse được 30 tuổi. Vào 7 năm đói kém những con của ông Giacóp cũng buộc phải sang Ai Cập cài lúa mì. Giuse nhận ra các anh, mà lại họ không nhận ra ông. Ông vờ vịt không biết chúng ta và thủ thỉ với bọn họ qua người thông ngôn. Sau cùng không dằn lòng được nữa ộng tỏ mình ra cho các anh. Giuse giữ hộ qùa cáp về cho phụ thân và gia đình ông Giacóp thanh lịch sống mặt Ai Cập, được Pharông qúy trọng. Đó là vào khoảng thế kỷ XVI trước công nguyên, khi Ai Cạp do người Hyksos giai cấp (1750-1550). Và dân Israel đang sống 400 năm mặt Ai Cập.

 2. Thời phát xuất (1300-1250)

Dân Israel sống 400 năm bên Ai Cập cùng sinh sôi nảy nở đông đúc để cho Pharaông Seti I sốt ruột nên ra lệnh cạnh bên hại các nam nhi người vị thái. Lúc không giấu được con nữa, bà mẹ ông Môshê bỏ bé vào trong một chiếc thúng rồi quăng quật trôi bên trên sông Nil. Thúng giạt vào chỗ công chúa Ai Cập thường xuống rửa ráy sông, cùng Môshê được công chúa cứu sống, nhận làm cho con, rồi giao mang đến chính chị em của ông đưa về nuôi hộ. Tiếp nối bà đem Môshê lại cho công chúa nhằm công chúa giáo dục và đào tạo ông. Môshê biến chuyển hoàng tử trong triều đình Ai Cập.

Hồi đó Pharaông Ramses II bắt dân bởi thái làm cho lụng vất vả nhằm xây thành phố Pi Ramses. Một hôm Môshê đi xem fan do thái có tác dụng việc. Thấy lúc đốc công Ai Cập tấn công đập dân mình tàn bạo, ông giết thịt tên cai Ai Cập rồi vùi xác vào cát. Nhưng mẩu truyện vỡ lở tới tai Pharaông Ramses II cùng Pharaông tìm cách giết Moshê. Môshê quăng quật trốn vào vào sa mạc cùng tới sinh sống tại Madian. Tại đây, ông trở thành con rể của tứ tế Giêtrô cùng chăn đoàn vật đến ông. Một hôm khi ông cho tới núi Horeb vào bán hòn đảo Sinai, Thiên Chúa đã kêu gọi ông lãnh đạo cuộc giải tỏa dân Israel khỏi kiếp sống bầy tớ bên Ai Cập (Xh 3-15).

trong cuộc hành trình qua sa mạc Sinai, dân Israel đói khát ca cẩm lẩm bẩm than trách Thiên Chúa. Thiên Chúa đã cho họ nước uống, bánh cùng thịt nhằm ăn. Tuy nhiên tại Rơphiđim, vì không tồn tại nước uống họ khiến cho sự cùng với ông Môshê và mong mỏi ném đá ông. Thiên Chúa đã truyền cho ông cố gậy đập vào tảng đá để vọt nước ra đến dân uống. Nhưng mà thay bởi vì đập một lần là đủ, ông sẽ đập hai lần. Vì thế ông và anh ông là thầy cả Aharon bị phạt không được vinh hạnh dẫn dân Israel vào Đất hứa hẹn (Ds 20,1-13).

lúc đến gần Đất Hứa, ông Môshê không đúng ông Giôsuê và một số người khác vào thám thính đất Caaan. Nhưng lúc nghe một vài người trong đội trinh sát xuyên tạc tường thuật và diễn đạt các dân sống trong vùng, con cái Israel sợ hãi không mong vào Đất Hứa. Chúng ta nổi loàn đòi ném đá ông Môshê và thai một thủ lãnh không giống dẫn chúng ta trở về Ai Cập. Giavê Thiên Chúa tức giận đánh phạt những người xuyên tạc cùng truyền cho ông Môshê dẫn toàn dân trở vào trong sa mạc, và tín đồ phạt họ long dong 40 năm trời, khiến cho thế hệ những người bội phản loạn chết hết vào sa mạc, với chỉ có con cháu họ đươc vào Đất Hứa cơ mà thôi.

 Trước khi qua đời, ông Môshê đặt tay trên Giôsuê phong Giôsuê có tác dụng thủ lãnh núm ông dẫn đưa dân Israel vào Đất hẹn (1230-1220).

 2. Thời những Thủ lãnh (1200-1020)

sau khoản thời gian hoàn vớ cuộc vào Đất Hứa, các chi tộc sinh sống hầu như tự do trong vùng đất của mình. Chỉ bao giờ bị lũ áp hay gian nan các bỏ ra tộc mới kêu gọi và hợp thể với nhau để phòng lại các thù địch. Vào suốt thời gian này Thiên Chúa vẫn chọn những Thủ Lãnh gợi ý dân Israel, đặc trưng khi bắt buộc chống lại những dân tộc khác bọn áp cầu hiếp họ, tốt nhất là bạn Philitinh. Sách thủ Lãnh nhắc lại chuyện của 12 Thủ Lãnh trong số ấy có bà Deborah cùng ông Samson (Tl 1-16).

Năm 1050, lúc nghe đến quân Philitinh cướp quan tài Bia Thiên Chúa cùng hai con đã biết thành giết, thầy cả Eli bổ ngửa ra sau, đầu đập vào cạnh cửa giập gáy cơ mà chết. Vào mức năm 1040 Samuel được Thiên Chúa lựa chọn làm ngôn sứ kiêm Thủ Lãnh dân Israel.

 3. Thời quân chủ (1030-587)

lúc Samuel già ông đặt các con ông làm thủ lãnh, tuy vậy họ ngả theo lợi lộc, nhấn qùa ăn năn lộ cùng làm lệch lạc công lý. Chính vì như vậy toàn thể các kỳ mục tập hợp nhau lại và xin ông Samuel lập đến họ một vi vua để xét xử và lãnh đạo họ, giống như các dân tộc bản địa khác.

Samuel bất bình, nhưng lại Thiên Chúa bảo ông cứ nghe lời bọn họ xin, bởi vì họ gạt bỏ người cứ ko gạt quăng quật ông. Thiên Chúa cũng truyền mang đến ông nói đến họ biết những hậu qủa xấu đi sẽ xẩy ra mang lại họ cùng cho con cái của họ, khi sống dưới quyền cai trị của những vua. Nhưng dân chúng không chịu nghe giờ ông Samuel. Thiên Chúa truyền mang đến Samuel xức dầu tấn phong Saul làm vua trước tiên của dân bởi vì thái (1030-1010 trước công nguyên).

Trong trận đánh với fan Philitinh vua Saul đã tự ý dưng tế lễ toàn thiêu mang đến Thiên Chúa, nhưng không hóng ngôn sứ Samuel tới để ông có tác dụng điều đó. Vì thế, ông sẽ ảnh hưởng phế quăng quật và Thiên Chúa sẽ chọn 1 người khác. Thiên Chúa không nên ngôn sứ Samuel xức dầu phong vương cho Đavít. Tuy nhiên, giữa những ngày còn sống Saul được sự giúp đỡ của Đavít. Chiến thắng của Đavít trên Goliát đã làm cho quân Philitinh tán đởm ghê hồn, với từ đó trở đi Đavít là ngôi sao sáng vào triều đình của vua Saul, tiến công đâu chiến thắng đó. Tuy nhiên vua Saul ganh tức với Đavít, và mấy lần tìm phương pháp sát sợ hãi Đavít, khiến cho Đavít phải bỏ trốn và biến thủ lãnh của các người sống ko kể vòng quy định (1 Sm 17-24). Có dịp nhằm trả thù và gần kề hại vua Saul, nhưng mà Đavít tôn trọng đấng được xức dầu của Thiên Chúa, mà lại không ra tay hạ sát vua Saul (1 Sm 26). Trong thời hạn 2 năm Đavít và những quân binh của ông giao hàng vua Akhis người Philitinh, nhưng các vương hầu Philitinh khác không muốn ông cùng họ tiến công nhau với những người Do thái, vì sợ ông làm cho phản.

sau thời điểm vua Saul qua đời trong trận chiến tại núi Gilboa năm 1010, Đavít lên có tác dụng vua Giuđa với toàn cõi Israel (1010-970 trước công nguyên), đánh đông dẹp bắc và ra đời một vương quốc rộng lớn, để cho mọi dân tộc bản địa chung quanh buộc phải vị nể (2 Sm 8).

Năm 972 vua Salomon lên ngôi nạm vua thân phụ cai trị vương quốc tính đến năm 933 trước công nguyên, và xây Đền bái Giêrusalem nguy nga long lanh trong vòng 4 năm để dâng kính Thiên Chúa (1 V 6,1).

sau khoản thời gian vua Salomon tắt hơi năm 933 trước công nguyên, quốc gia bị chia đôi thành vương quốc Israel miền bắc bộ và vương quốc Giuđa miền Nam.

1) vương vãi quốc miền bắc được giai cấp bởi 18 vua sau đây:

Gieroboam I (933-911), Nađáp (911-919), Baesha (910-887) Ela (887-886), Zimri (7 ngày), Omri (886-875) bạn xây cất thủ đô Samaria, Akhab (875-853), Akhazias (853-852), Gioram (852-841), Giehu (841-814), Gioakhaz (820-803), Gioas (803-787),m Gieroboam II (787-747), Dakharia (747), Shallum (747-746), Menahem (746-737), Pekahya (736-735), Pekah (735-732), Hosea (732-724).

Ngôn sứ Elia hoạt động dưới thời vua Akhab, ngôn sứ Eliseo hoạt động dưới thời vua Gioram, nhị ngôn sứ Amos và Hosea vận động dưới thời vua Gieroboam II.

Năm 722 trước công nguyên vua Sargon II vua Assiria xâm lăng vương quốc miền Bắc, đốt phá tp. Hà nội Samaria bình địa, với đầy dân vì thái thanh lịch Ninive. Vương vãi quốc miền bắc bộ biến khỏi kế hoạch sử.

2) vương quốc Giuđa miền nam được giai cấp bởi những vua:

Roboam (933-916), Abiyam (915-913), Asa (912-871) Giosaphat (870-846), Gioram (848-841), Akhazias (*41) Athalia (841-835), Gioas (835-796), Amasias (811-782), Azarias (= Ozias 781-740), Giotam (740-735), Akhaz (735-716), Ezekias (716-687), Manasse (687-642), Amon (642-640), Giosias (640-609), Gioakhaz (609), Giogiakim (609-598), Giogiakin (598-597), Sedecias (597-587).

Ngôn sứ Nakhum hoạt động dưới thời vua Manasse, nhì ngôn sứ Sophonia và Giêrệmia vận động dưới thời vua Giosias, hai ngôn sứ Giêrêmia cùng Khabacuc hoạt động dưới thời vua Giogiakim, ngôn sứ Edekien chuyển động dưới thời vua Sedecias.

Năm 598 trước công nguyên vua Nabucodonosor của Babilonia vây hãm thành Giêrusalem; thành đầu hàng, bên vua với dân bởi thái bị đi đầy dịp đầu tiên, trong những các tín đồ bị đi đầy tất cả ngôn sứ Edekiel. Năm 589 trước công nguyên vua Sedecias nổi loạn kháng đế quốc Babilonia. Năm 587 thành Giêrusalem bị chiếm phần và Đền bái bị đốt phá. Dân vì chưng thái bị đi đầy bên Babilonia lần thứ hai. Và năm 582-581 bị đi đầy đợt thứ ba.

 4. Thời đế quốc bố Tư (538-333 trước công nguyên)

Năm 538 vua Ciro được cho phép người do thái hồi hương bên dưới sự hướng dẫn của ông Shesbazar. Giữa những năm 520-515 fan Do thái tái thiết Đền thờ Giêrusalem. Hai ngôn sứ Khacgai với Dacaria hoạt động trong thời hạn này.

Năm 458 ông Esdra chuyển động tại Giêrusalem. Năm 445 ông Nehemia hiện diện tại Giêrusalem xúc tiến vấn đề tái thiết tường thành. Năm 432 ông Nehemia hiện diện tại Giêrusalem lần thiết bị hai và đưa ra các cải cách khác nhau.

Giữa các năm 440-400 cộng đoàn vì thái Palestina liên hệ với các người bởi vì thái sống trong vùng Ai Cập Thượng.

khoảng tầm năm 400 hoàn thành việc biên soạn toàn bộ Ngũ Thư.

 5. Thời đế quốc Hy Lạp (333-63)

Năm 333 Aláchxăng Đại đế, con vua Philiphê của Macedonia, bắt đầu đánh chiếm các nước vùng tè Á, Siria, Ai Cập, cha Tư tính đến biên giới Ấn Độ và thành lập một đế quốc rộng lớn mênh mông. Trước khi qua đời năm 323, ông chia đế quốc cho các tướng lãnh cai trị.

bên Lagid ách thống trị Ai Cập, bên Seleucid kẻ thống trị Siria và Babilonia. Vào vắt kỷ sản phẩm III Thánh Kinh do thái được dịch ra giờ đồng hồ Hy Lạp bên Alessandria: kia là bạn dạng dịch Septanta hay bản Dịch Bẩy Mươi viết tắt là LXX. Giữa những năm 320-200 Palestina nằm dưới quyền cai trị ở trong nhà Lagid. Nhưng tiếp đến giữa các năm 200-142 Palestina nằm dưới quyền cai trị ở trong nhà Seleucid. Lịch trình hy lạp hóa Palestina để cho dân vị thái chạm chán rất nhiều trở ngại với những vua nhà Seleucid.

Năm 167 trước công nguyên, vua Antioco Epifane IV ra nhan sắc lệnh cấm vị thái giáo và dâng kính Đền cúng Giêrusalem đến thần Zeus. Cuộc bách hại vì chưng thái giáo khiến cho thầy cả Mattathias nổi loạn. Ông và các con cùng những tín hữu trung thành với chủ với Lề Luật vùng lên tổ chức trào lưu kháng chiến. Cuộc binh đao do Giuđa con của ông lãnh đạo. Năm 164 trước công nguyên quân đao binh tái chỉ chiếm thành Giêrusalem với thanh tẩy Đền Thờ. Năm 160 Giuđa Macabei tử trận.

Gionathan anh của Giuđa lên chỉ đạo (160-143) và lấn chiếm mở rộng đất của tín đồ Do thái. Gionathan được hướng đẫn làm thượng Tế năm 152.

Simon, một người anh khác của Giuđa, tiếp tục sự lãnh đạo trong phòng Macabei (143-134).

Dân vì chưng thái được chủ quyền (142-63). Gioan Hyrcano nhỏ của Simon ách thống trị giữa những năm 134-104. Aristobulo I bé ông cai trị giữa các năm 104-103 đem tước hiệu là vua. Tiếp đến là Alessandro Janné, em của Aristobulo, ách thống trị giữa những năm 103-76 trước công nguyên. Rồi cho tới phiên Alessandra bà xã ông cai tri giữa những năm 76-67. Tiếp nối hai bé của Alessandra là Hyrcano II cùng Aristobulo II giành giật quyền bính và chức Thượng Tế. Năm 63 trước công nguyên Pompeo tướng mạo Roma lấn chiếm Giêrusalem.

 6. Thời đế quốc Roma (từ năm 63 quay trở lại sau)

Năm 50 trước công nguyên khu đất Palestina sống trong rối loạn: Hyrcano II là thượng tế, mà lại tướng Antipater chỉ đạo quốc gia.

Năm 40 Palestina bị người Parthe xâm lăng. Antigone nhỏ vua Aristobulo II là vua cùng là Thượng tế. Xảy ra các tranh chấp nội cỗ giữa các phe phái khác nhau.

Năm 37 trước công nguyên, Hêrôđê, bé vua Antipater, chiếm thành Giêrusalem và giai cấp nó cho tới năm thiết bị 4 trước công nguyên, là năm Đức Giêsu con Thiên Chúa nhập thể làm tín đồ và xin chào đời, khai mào công trình xây dựng cứu độ con người.

II. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH THÁNH khiếp CỰU ƯỚC

Thánh gớm Cựu Ước đã thành hình từ tốn dọc lâu năm 1.000 năm theo những chặng thiết yếu sau đây:

 1. Dưới thời quốc gia Giêrusalem (vua Đavít 1010-970, và vua Salomon 972-933 trước công nguyên)

Vua Salomon đã thừa kế được từ vua Đavít một quốc gia rộng lớn, hùng bạo gan và thịnh vượng trước đó chưa từng thấy trong lịch sử hào hùng dân Israel. Bên vua tổ chức triển khai triều chính theo kiểu tổ chức triển khai của Pharaô Ai Cập cùng với giới ký kết lục bao gồm bổn phận biên chép mọi sự. Thai khí tự do và sự sum vầy chính trị, kinh tế cũng giúp cho nền văn hóa nở hoa. Fan ta bước đầu biên soạn những truyền thống. Thánh khiếp Cựu Ước lưu lại hai vật phẩm bị mất: ”Sách của người công chính”, với ”Sách các trận đánh của Giavê”.

bên dưới thời vua Salomon bạn ta cũng biên soạn: lịch sử hào hùng Hòm Bia Thánh (1 Sm 2-5) lịch sử dân tộc kể vị vua Đavít (2 Sm 9-20). Nỗ lực rồi bạn ta cũng thu thập các bài bác thơ như Thánh thi của hòm Bia với Điếu văn khóc Abner, chắc chắn là do thiết yếu vua Đavít soạn (2 Sm 1; 3). Chắc hẳn rằng vài thánh vịnh và những câu nói, sau này sẽ được gom lại trong sách những Châm Ngôn, cũng được sáng tác trong thời này.

dẫu vậy nhất là fan ta biên soạn lịch sử dân tộc thánh của vương quốc Giuđa miền Nam, cũng hotline là truyền thống Giavít (viết tắt là J).

 2. Trong thời vương quốc miền bắc bộ (935-721)

sau khoản thời gian vua Salomon băng hà, vương quốc thống độc nhất vô nhị bị chia đôi thành quốc gia Israel miền Bắc, và vương quốc Giuđa miền Nam. Năm 722 trước công nguyên vương quốc khu vực miền bắc bị vua Sargon II của đế quốc Assiria tấn công chiếm. Hà thành Samaria bị tiêu diệt và thiêu rụi trả toàn.

Vào cụ kỷ máy IX người ta soạn các truyền thống lâu đời liên quan liêu tới ngôn sứ Elia (1 V 17-19; 21; 2 V 1-2); và vào lúc năm 750 ”Hạnh ngôn sứ Elidêô” (2 V 3-9) hay những trang đẹp mắt của lịch sử vẻ vang như trình thuật cuộc biện pháp mạng của ông Giêhu (2 V 9-10).

Một vài ba lời sấm của ngôn sứ Amos với Hosê cũng khá được ghi chép. Có lẽ rằng vào năm 750 bạn ta cũng biên soạn lịch sử vương quốc miềm Bắc, mà họ gọi là truyền thống Êlôhít (viết tắt là E).

sau cuối người ta cũng thu thập các luật lệ để yêu thích ứng điều khoản cũ cùng với tình trạng new của xã hội. Bọn chúng mang nặng tác động sứ điệp của những ngôn sứ, duy nhất là của ngôn sứ Hosê. Các tập qui định lệ này được điện thoại tư vấn là truyền thống lâu đời Đệ Nhị lao lý (viết tắt là D) và sẽ là yếu tố của sách Đệ Nhị Luật.

 3. Trong thời vương quốc Giuđa (721-587)

Trước khi vương quốc Israel miền bắc bộ bị đế quốc Assiria xâm lược và tàn phá vào năm 722 trước công nguyên, một số trong những thầy Lêvi chạy trốn về Giêrusalem, đem theo các tác phẩm văn chương biên soạn tại miềm Bắc như lịch sử dân tộc miền Bắc, tức truyền thống lâu đời Êlôhít, các sưu tập lý lẽ lệ, sấm ngôn của những ngôn sứ đang rao giảng trên vương quốc miền bắc vv… những Luật Lệ xem ra qúa in dấu ý thức miền Bắc, chính vì vậy chúng bị ”kỳ thị” và lãng quên trong một chũm kỷ, vị bị nhằm nằm mốc meo trong tủ sách của Đền Thờ. Năm 622 trước công nguyên, vô tình trong một lần tu sửa Đền thờ vua Giosia tìm hiểu ra những Luật Lệ này và dựa trên đó để phát cồn cuộc canh cải tôn giáo. Một trong những các ký lục bắt đầu trộn lẫn hai tài liệu với nhau: lịch sử vẻ vang miềm phái nam hay truyền thống lịch sử Giavít và Lịch sử khu vực miền bắc hay truyền thống lịch sử Êlôhít, và có tác dụng thành một tư liệu thứ ba gọi là truyền thống lâu đời Giêhôvít (viết tắt là JE). Câu hỏi hòa nhập hai truyền thống lịch sử khéo mang lại độ khó hoàn toàn có thể phân biệt được chúng trong văn bạn dạng Giêhôvít. Nó là gia tài chung của những chi tộc miền bắc bộ và miền Nam.

Cuộc cải những tôn giáo bởi vua Giôsia phát rượu cồn sẽ chỉ dẫn ánh sáng những Luật Lệ khởi nguồn từ miền Bắc. Chúng sẽ được bổ túc và đổi thay sách Đệ Nhị Luật.

Dưới tia nắng giáo huấn của sách Đệ Nhị Luật fan ta bắt đầu tổ chức các truyền thống lâu đời liên quan tới Giôsuê, những Thủ Lãnh, Samuel và các Vua. Được biên soạn lại các sách này sẽ biến hóa một minh giải bằng hình số đông gì soạn giả Đệ Nhị khí cụ tìm diễn đạt bằng các diễn văn.

Xem thêm: Cách Xóa Lịch Sử Tìm Kiếm Chrome Trên Máy Tính, Điện Thoại, Xem Và Xoá Nhật Ký Duyệt Web Trên Chrome

sau cùng người ta cũng biên chép ra các sấm ngôn của những ngôn sứ: Xôphônia, Nakhum, Habakkúc, Giêrêmia. Các Thánh Vịnh chắc chắn rằng đã được biến đổi trong thời hạn này, vào khi những nhà khôn ngoan thường xuyên các suy tư của họ liên quan tiền tới nhiều sự việc cuộc sống, đặc trưng về chết choc của vua Giôsia.

 4. Vào thời lưu đầy bên Babilonia (587-538)

Năm 587 trước công nguyên Nabucodonosor vua Babilonia thống lãnh đại binh tiến đánh vương quốc Giuđa, triệt phá Giêrusalem cùng đốt phá bình địa Đền Thờ với thành thánh. Dân vày thái mất hết những sự bị đầy thanh lịch Babilonia và chỉ còn lại các Truyền Thống. Chính vì như thế họ đọc lại các truyền thống lâu đời đó với tất cả sự đam mê. Nhì ngôn sứ Êdêkien với Isaia II sẽ rao giảng trong thời hạn này, một vị vào thuở đầu vị kia vào thời điểm cuối thời lưu lại đầy.

các tư tế thu thập các phép tắc lệ đã soạn tại Giêrusalem vào thời điểm cuối thời quốc gia Giuđa: phương pháp lệ sự hiền khô (Lv 17-26). Được triển khai sau thời lưu lại đầy nó sẽ biến sách Lêvi.

Để nâng đỡ tinh thần và lòng hy vọng của dân Israel, một đợt nữa những tư tế tra cứu dẫn đưa họ về bên nguồn. Vấn đề đọc lại lịch sử dân tộc này được call là truyền thống cuội nguồn Tư Tế và là truyền thống lâu đời thứ 4 làm thành gia công bằng chất liệu của bộ Ngũ Thư hay Ngũ Kinh, tức 5 cuốn sách đầu tiên của Thánh kinh Cựu Ước. Như thế các yếu hèn tố của cục Ngữ Thư sẽ sẵn sàng, chỉ việc thu thập chúng nó vào một item duy nhất. Điều này sẽ được triển khai vào năm 400 trước công nguyên.

những tai ương, thống khổ khốn khó yêu cầu chịu cũng như việc tiếp xúc trước nhất với tứ tưởng Babilonia và kế tiếp với tứ tưởng tía Tư, vẫn dẫn đưa những nhà sáng suốt tới chỗ đào sâu suy tư về những vấn đề cuộc sống thường ngày con người. Sự khiếu nại này đang dẫn đưa đến chỗ biên soạn các tác phẩm như sách ông Gióp trong số thế kỷ sau thời lưu đầy.

Một cách tiện lợi người ta cũng rất có thể tưởng tượng được rằng lời cầu nguyện của những tín hữu cũng trở thành có một giọng điệu khác. Một Thánh Vịnh, ví dụ điển hình thánh vịnh 137 giỏi 44; 80; 89 hoàn toàn có thể nảy sinh ra như lời kêu mong lên Thiên Chúa tín trung. Tại Giêrusalem, một số tín hữu vị thái không biến thành đi đầy sẽ than van thút thít với các lời được thu góp trong sách Ai Ca, được gán một cách sai trái cho ngôn sứ Giêrêmia.

  5. Trong thời ách thống trị của đế quốc bố Tư (538-333)

Năm 538 vua Ciro cam kết sắc lệnh cho dân bởi thái hồi hương ngừng 50 năm giữ đầy mặt Babilonia. Trong thời hạn này có khá nhiều ngôn sứ đang rao giảng như: Khácgai, Dacaria, Malakhi, Ôvađia, và nhất là Isaia III.

nhưng nhất là thời đại này bị tác động của các ký lục và những nhà khôn ngoan. Những ký lục như Étra đọc lại những tác phẩm và thu thập chúng lại như bộ Ngũ Thư, hay xẻ túc bọn chúng như những sách Sử Biên, Étra, Nơkhêmia.

những nhà chí lý cũng thu thập các suy tứ đã có từ trước và bắt đầu biên soạn những tác phẩm phệ như sách Rút, Giôna, Châm Ngôn, Gióp.

các Thánh Vịnh ban đầu được hiệp nhất thành các tập và mau chóng biến sách Thánh Vịnh.

 6. Bên dưới thời đô hộ của người Ky Lạp (333-63) và của tín đồ Roma (từ sau năm 63 trước công nguyên)

Năm 333 Aláchxăng Đại đế bắt đầu đánh chiếm khắp địa điểm và thành lập và hoạt động một đế rộng không bến bờ trải đài từ bỏ Ai Cập thanh lịch toàn vùng Medopotamia tính đến sát biên cương Ấn Độ. Năm 63 trước công nguyên Pompeo thống lĩnh đạo binh Roma đánh chiếm Palestina. Sau khi nằm đưới thống trị của đế quốc Hy Lạp, nước Palestina rơi vào tình thế tay đế quốc Roma.

vào thời gian này còn có ngôn sứ Dacaria II rao giảng. Quá trình hy lạp hóa Palestina khơi dậy các phản ứng không giống nhau phò xuất xắc chống. Các tác phẩm của nền văn chương có suy xét được sáng tác trong thời gian này như các sách: giáo viên (Qohelet), Huấn Ca (Ben Sira), Tobia, Diễm Ca, Barúc, Khôn Ngoan. Thánh Kinh do thái được dịch ra tiếng Hy Lạp tại Alessandria mặt Ai Cập, gọi là bạn dạng dịch Hy Lạp Bẩy Mươi (viết tắt LXX).

những cuộc bách hại tín đồ Do thái bởi vì vua Antioco IV Epifane phát đụng năm 167 trước công nguyên làm phát sinh ra nền văn chương binh cách với những tác phẩm như: sách Étte, Giuđitha, Macabê I-II. Nó cũng khiến cho một trào lưu văn chương, thần học cải cách và phát triển với một nhiều loại văn thể đặc biệt là trào giữ khải huyền. Tác phẩm điển hình nhất là sách ngôn sứ Đanien.

các Thánh Vịnh sau cùng được sáng tác và làm thành sách Thánh Vịnh.

Trong lịch sử vẻ vang hình thành kéo dãn 1.000 năm đó tác phẩm ở đầu cuối của Thánh tởm Cựu Ước là sách Khôn Ngoan, được soạn ra vào năm 50 trước công nguyên.

tuy nhiên, nhiều chất liệu của Thánh gớm Cựu Ước đang có từ rất nhiều thế kỷ trước với đã tồn tại trong truyền thống lâu đời chuyềm miệng với các hero ca. Các biến cố, các câu chuyên hay giai thoại được kể lại từ thay hệ này sang cụ hệ khác trong các chi tộc. Ví dụ như cuộc đời của các tổ phụ (St 12-50), hay biến đổi cố xuất hành, cuộc giải tỏa dân Israel ngoài kiếp sống nô lệ bên Ai Cập, lịch sử đánh chiếm Đất Hứa, đông đảo chuyện xảy ra thời những thủ lãnh, các luật lệ vv… toàn bộ là các gia công bằng chất liệu đã gồm từ thế kỷ XIX tới cố kỷ XI trước công nguyên, đa phần trong sắc thái chuyền miệng, và nói chung đã được biên soạn ra sau đó, bắt đầu từ thời quân chủ, quan trọng đặc biệt dưới triều đại của vua Salomon.

III. CÁC VĂN THỂ vào THÁNH KINH

Để đề cập lại lịch sử hay diễn đạt các kinh nghiệm tay nghề của Israel dân được tuyển chọn chọn, các soạn trả kinh thánh dùng những văn thể khác nhau.

Văn thể là những kiểu biểu đạt khác nhau nhằm kể lại các biến cầm hay diễn đạt các thực tại. Ví dụ điển hình khi nhắc lại tình hình bệnh lý của một người thân trong gia đình cho một bác bỏ sĩ hay mang lại một nhân viên của văn phòng bảo đảm sức khỏe, chúng ta dùng những giọng văn không giống nhau. Cùng khi kể, họ cũng dùng các giọng điệu không giống nhau tùy theo mức độ thân thuộc với vị chưng sĩ hay nhân viên bảo hiểm sức khỏe. Chũm rồi việc kể lại đó cũng còn tùy thuộc triệu chứng của người bệnh đang giở sinh sống giở chết hay sẽ khỏi bệnh dịch nữa vv…

Tiến sâu hơn một chút, những kiểu trình bè cánh sự đồ gia dụng hay những văn thể tương ứng với những nhu cầu khác nhau trong cuộc sống của một nhóm người. Mỗi team xã hội đều phải có một số văn phiên bản nào đó. Thí dụ một cộng đồng câu cá bao gồm nội quy riêng đưa ra các điều công cụ của hội mà đa số thành viên đều đề nghị tuân giữ (nội quy là văn bản có tính bí quyết luật pháp). Chũm rồi hội cũng có các câu khẩu hiệu hay các câu ngắn gọn tiến công động tiêu biểu vượt trội (Hãy di nghỉ hè với câu cá!”), những giai thoại câu cá hi hữu, có thêm mắm thêm muối, thêu thùa, phóng đại biến chuyển một các loại ”anh hùng ca” của hội, trong các số ấy người ta nhắc lại vụ câu một bé kình ngư, hay một con cá mập, hoặc vụ đuổi theo một nhỏ cá gươm, như là một cuộc mạo hiểm với những tình huyết nguy hiểm, kỳ bí cuốn hút đến độ mọi tín đồ ta nên há miệng ra nhưng nghe vv… kế bên ra, hội còn tổ chức các buổi tranh giải, những lễ kỷ niệm, các buổi chạm mặt gỡ, các buổi tiệc vui vv…

Như thế, để hiện hữu, mỗi xã hội, mỗi hiệp hội cộng đồng đều tạo nên một nền văn hoa riêng. Một dân tộc có các luật lệ, những biến gắng và trình thuật lich sử, những buổi lễ, các kỷ niệm, các anh hùng ca, các bài thơ phú, tương tự như các bài hát riêng của mình.

 1. Những câu chuyện

cần phải nhớ lại qúa khứ cùng trao ban mang lại mọi fan một trung tâm thức chung. Chính lúc nghe các bô lão kể chuyện mà fan ta ý thức được mình thuộc về một gia đình, một bỏ ra tộc, một chủng tộc, một vùng miền, một quốc gia. Các câu chuyện nói lại cuộc đời những tổ phụ trong sách Sáng cầm thuộc nhiều loại này.

2. Anh hùng ca

hero ca cũng là một văn thể kể lại những chuyện qúa khứ, tuy vậy với mục đích khơi dậy lòng hăng say, hãnh diện và ca tụng các vị nhân vật của dân tộc, chính vì vậy chúng thường xuyên được thêu dệt bởi nhiều chi tiết đặc biệt xuất xắc đẹp, xứng đáng khâm phục. Nhiều trang vào sách lên đường và đặc biệt quan trọng sách Thủ Lãnh thuộc các loại này.

3. Những luật lệ

những luật lệ góp tổ chức cuộc sống thường ngày chung của một dân tộc. Tất cả các văn bạn dạng nói về qui định lệ vào sách Xuất Hành, Lêvi, đặc biệt là Đệ Nhị cơ chế đều thuộc các loại văn thể này.

4. Phụng vụ, các việc cử hành, những lễ nghi

Chúng miêu tả cuộc sống thông thường của một dân tộc, chẳng hạn các hiến tế, các bữa ăn trong một dịp nghỉ lễ nối kết với gắn chặt các contact trong gia tộc. Như là các hành động tôn giáo chúng thể hiện tương quan của con tín đồ với Thiên Chúa. Sách Lêvi với sách Đệ Nhị phương tiện thuộc một số loại này.

5. Các bài thơ, những thánh thi và thánh vịnh

Chúng mô tả các trung ương tình đức tin của dân Chúa. Tín hữu cầu nguyện với Thiên Chúa, giải bè bạn các ưu tư, lo lắng, phiền muộn, khổ đau, tuyệt nỗi vui sướng, hạnh phúc, hoặc vai trung phong tình tri ân cảm mến đối với Thiên Chúa, tốt sự uất ức trước các bất công tàn ác ủa bé người, và nhiều lúc cả lời nguyền rủa thù địch và phó thác chúng cho việc công thẳng của Thiên Chúa.

6. Các sấm ngôn

Đây là văn thể các ngôn sứ thường dùng. Chúng là những lời phán long trọng của Thiên Chúa nhằm mục tiêu tố cáo các tội lỗi với cung bí quyết sống làm phản của dân Israel, mời call họ quăng quật đường tội lỗi để hối hận hoán cải, quay trở lại với Ngài, hay phần nhiều lời rình rập đe dọa đánh phạt phạm tội của họ, hoặc các khích lệ bọn họ sống thánh thiện giỏi lành.

 7. Giáo huấn

Đây là văn thể thông thường của các ngôn sứ, của hàng bốn tế. Nó hay được trình bè cánh trong hình dáng dậy dỗ, dẫu vậy cả trong những trình thuật và những câu chuyện hay các dụ ngôn nữa.

 8. Những suy tứ khôn ngoan

các suy tứ khôn ngoan liên quan tới các vấn nạn ngàn đời của con người như: vì sao có sự sống, loại chết, sự dữ với khổ đau vv… Đây là những đề tài được những sách chí lý của Thánh ghê nói tới.

 9. Huyền thoại

Huyền thoại là 1 văn thể có tính phương pháp khôn ngoan, sệt biệt nhiều mẫu mã và sâu sắc. Nó không hẳn là thành phầm của óc tượng tượng, phòng đối tôn giáo hay phản lịch sử, nhưng mà nó là một khả năng nắm bắt được một phương pháp trực giác những thực tại tôn giáo, vô hình dung và vô cùng việt.

Mười một chương đầu sách Sáng vắt chứa đựng không hề ít yếu tố lịch sử một thời là kiểu biểu đạt chung của những dân tộc vùng Trung Đông Cổ rất lâu rồi như hình hình ảnh cặp vợ ông xã Adam Eva, sân vườn Eden hay vườn Địa Đàng, bé Rắn, lụt hồng thủy, tháp Babel vv… các soạn mang kinh thánh rước lại các hình ảnh biểu tượng, những kiểu mô tả chung của những dân tộc không giống và áp dụng chúng cho những trình thuật của mình, mà lại thanh tẩy bọn chúng khỏi quan niệm đa thần với trao ban cho chúng sứ điệp thần học.

Mỗi kiểu dáng diễn tả, mỗi một số loại văn thể, có thực sự của nó. Họ không thể trách chuyện bằng hình Asterix là không chính xác như một cuốn sách định kỳ sử. Cũng thế, ko được đọc trình thuật sinh sản dựng vào chương 1 với chương 2 sách Sáng nắm như một khảo luận khoa học nhằm giải thích xuất phát vũ trụ và xuất phát con người. Chương 1 là một bai thơ phụng vụ. Chương 2 là một câu chuyện. Cũng ko được hiểu trình thuật dân vì chưng thái quá qua biển Đỏ sách xuất xứ chương 14 như là một trong bài phóng sự trực tiếp đổi thay cố xảy ra, vày nó là một nhân vật ca.

Như thế, những lần có thể, đều đề xuất hỏi xem văn bản chúng ta vẫn đọc gồm văn thể nào cùng đâu là loại thực sự mà nó ý muốn nhắn gửi bọn chúng ta.♥

Lịch sử cứu giúp độ là phiên bản trường ca vô tận diễn tả tình yêu thương Thiên Chúa so với nhân loại. Bao gồm tình yêu thương của Ngài, Đấng tác tạo hầu hết sự, đã làm ra lịch sử thánh. Toàn bộ Kinh Thánh được cầm kết trong nhì chữ “Tình Yêu”, tình yêu cứu giúp độ của Thiên Chúa. Trong bạn dạng trường ca ấy, tình thân của Ngài tỏ lộ lúc mờ, lúc tỏ; lúc lên cao, khi xuống thấp; khi êm đềm, khi dập dồn; khi du dương, khi sống động; nhưng cũng có thể có khi là đa số “quãng lặng” đáng sợ.

Trong kế hoạch, Thiên Chúa từng bước một dõi theo con tín đồ để đi vào lịch sử của họ. Trong đa số sự, hoàn cảnh, cùng thời đại, Thiên Chúa hằng chứng tỏ Ngài luôn luôn đi cách trước. Ngài sở hữu vận mạng lịch sử hào hùng và phía nó đi theo kế hoạch của Ngài. Lịch sử dân tộc các giao mong là số đông lần Thiên Chúa cúi xuống, kề ngay cạnh con người để ngỏ lời yêu thương thương, “mặc cả” với chúng ta về tình yêu. Có thể nói, kia là đông đảo lần “mạo hiểm”, gay cấn, cơ mà cũng đầy cảm động trong “câu chuyện” tình thân của Thiên Chúa so với con người.

Tuy nhiên, khi quan sát lại với so sánh, ta sẽ thấy: lịch sử dân tộc các giao ước là phần nhiều mắt xích quan trọng trong lịch sử cứu độ; cùng nếu xét về tính chất chất, thì các giao mong được sắp xếp theo chiều từ thấp lên cao, nhưng đỉnh điểm buổi tối hậu là Giao Ước Mới, giao mong được cấu hình thiết lập trong huyết Đức Giê-su Ki-tô. Những lời hứa phát xuất từ ý tưởng sáng tạo “nhưng không” của Thiên Chúa, là những điểm khác biệt trong chiến lược cứu độ của Ngài; cùng là các lần Thiên Chúa xác minh sự trung tín vô đk của Ngài. Để cuối cùng, vào Đức Giê-su, Thiên Chúa thực hiện một lần chũm cho tất cả; nghĩa là nơi con Một yêu dấu, Thiên Chúa tùy chỉnh thiết lập giao ước vĩnh viễn với nhỏ người. Qua đó, Thiên Chúa như thể hoàn toàn thuộc về nhỏ người, cũng tương tự con người trọn vẹn thuộc về Thiên Chúa. Có thể nói: qua Giao Ước Thập Giá, “con tim tình yêu” Thiên Chúa hoàn toàn mở toang, hầu như huyền nhiệm vào Thiên Chúa được tỏ lộ trước mắt bé người. Như thế, coi ra giải pháp tỏ bày tình thân của Thiên Chúa hoàn toàn “rất người”. Chỉ gồm điều, tình yêu Thiên Chúa không tuyệt nhất thời nhưng mà vĩnh cửu, vượt đông đảo giới hạn không khí và thời gian, điều thừa quá phần đông suy tưởng của nhỏ người.

Như vậy, lịch sử dân tộc các giao ước là 1 tiến trình thân thương trong kế đồ cứu vãn độ của Thiên Chúa. Quy trình đó vừa phản ảnh mầu nhiệm khoác khải tiệm tiến của Thiên Chúa, vừa cho biết thêm tình yêu của Ngài so với nhân loại, một tình thân như “điên dại”. Và tiến trình ấy cũng cho biết thêm phương cách giáo dục và đào tạo của Thiên Chúa như một bên sư phạm giỏi vời.

Để có một tầm nhìn bao gồm và xuyên suốt hành trình của những giao mong trong dòng lịch sử cứu độ, xin được khởi đi từ có mang về giao ước.

I. KHÁI NIỆM GIAO ƯỚC

1. Vào đời thường

Khái niệm giao cầu mỗi thời, mỗi dân tộc luôn mang một hình dáng khác nhau, mà lại tựu trung vẫn là 1 trong cam kết, một sự buộc ràng mà phía 2 bên thề cầu buộc phải trung thành với chủ tuân giữ những gì đang hứa, đang kết ước.

Từ điển tiếng Việt định nghĩa từ giao ước như sau: giao cầu hay hiệp đồng là “cam kết cùng nhau về hầu như điều cơ mà mỗi mặt sẽ thực hiện”.<1> Như thế, giao mong hay hiệp đồng là phần đông hiệp ước tuy vậy phương mà lại hai bên đều phải sở hữu bổn phận trung thành với chủ chu toàn những quy định mà họ vẫn thuận tình cam kết kết, bằng văn bạn dạng hay bằng bất kể hình thức nào. Với một khi đã ký kết kết, ngay tức thì hiệp ước ấy có hiệu lực thực thi hiện hành pháp lý, ai vi phạm hợp đồng, người ấy sẽ ảnh hưởng xét xử theo dụng cụ pháp.

2. Trong tởm Thánh

Giao ước trong ghê Thánh cũng không nằm ngoài các qui ước của tư tưởng trên. Từ beriyth” (‘ber-eeth”)<2> trong gớm Thánh nói đến kinh nghiệm mang tính chất xã hội và pháp luật của nhỏ người. Con tín đồ là “sinh thể” mang ý nghĩa xã hội. Vị vậy, ở đâu có người sống tầm thường với nhau thành đơn vị hay bộ tộc, sinh sống đó xuất hiện thêm giao ước. Các loại giao ước này đọc theo nghĩa mang nhiên, ta thấy trong đơn vị: gia đình, gia tộc, team thân hữu, cỗ tộc, dân tộc bản địa hay quốc gia.

Mặt khác, trường đoản cú beriyth” trong tởm Thánh và chỉ còn về hiệp ước, giao kèo được diễn ra dưới vẻ ngoài công khai hoàn toàn có thể kèm theo một nghi thức dễ dàng hay tinh vi như: lời thề, buổi tiệc hay lễ tế,… một số loại giao mong này rất có thể là giao mong giữa những phe nhóm hay cá thể bình đẳng ao ước tương trợ lẫn nhau (x. St 21,22-34; 26,28; 31, 44-45. 1V 5,26; 15,19), hay hầu hết giao mong huynh đệ (x. Am 1,9), hoặc cũng hoàn toàn có thể là hiệp ước bạn bè (x. 1Sm 23,18). Ngoại trừ ra, cũng còn có những các loại giao cầu bất bình đẳng, trong các số ấy kẻ mạnh hứa bảo vệ kẻ yếu, còn kẻ yếu cam đoan phục vụ kẻ mạnh; các loại này thường được điện thoại tư vấn là hiệp ước chư hầu (x. Gs 9,11-15; 1Sm 11,1; 2Sm 3,12tt).<3> mặt Đông Phương cổ thời, nghi tiết kết giao ước thường xẩy ra dưới dạng lời thề, cố nhiên bữa tiệc. Nhưng cũng có khi giao ước ra mắt bằng nghi thức long trọng, hay là té đôi con vật ra, rồi 2 bên ký kết đi qua những con trang bị được ngã đôi ấy và béo tiếng hiểu lời nguyền rủa phần nhiều ai vi phạm giao mong (x. Gr 34,18). Với để tưởng niệm giao ước đã ký kết kết, họ thường trồng một cây, tốt dựng một bia đá sinh hoạt nơi đã ký kết kết giao ước với nhau để gia công chứng trường đoản cú (x. St 21,33; 31,48).

Ngoài ra, “beriyth” còn được hiểu là 1 trong những giao mong với ý nghĩa sâu sắc đậm nét tôn giáo. Một số loại giao cầu này thừa trên những ràng buộc làng hội và pháp luật để mang trong mình 1 chiều kích thánh thiêng; vị giao ước không hẳn được ký kết kết thân con fan với nhau, nhưng được Thiên Chúa thiết lập với bé người. Thiên Chúa, Đấng vô hình, như trở nên hữu hình; Đấng quyền năng vô hạn hạ mình thay đổi “đối tác” của nhỏ người. Ở đây, giờ đồng hồ “beriyth” không hề mang tính ràng buộc trong mọt liên lạc thân con người với nhau nữa, dẫu vậy được dùng để làm nói lên mối đối sánh giữa Thiên Chúa cùng dân Ngài. Các giao ước mang chiều kích tôn giáo này cũng rất được chính Thiên Chúa tùy chỉnh cấu hình theo hình thức của con người (x. St 15,17; Xh 21,5-8).

II. SỰ HÌNH THÀNH GIAO ƯỚC QUA TỪNG GIAI ĐOẠN LỊCH SỬ DÂN ÍT-RA-EN

A. Bối cảnh cấu hình thiết lập và nội dung Giao ước

1. Lời hứa cứu độ

a. Lý do

Vũ trụ vạn đồ vật được chế tác dựng nhờ vào Thiên Chúa và mang lại Thiên Chúa (x. Cl 1,16). đằng sau sự quan phòng của Ngài, vũ trụ vạn đồ trở nên xinh tươi và xuất sắc lành. Trong phần đông thụ tạo nên Thiên Chúa dựng nên, con fan là sinh thể toàn vẹn được hình thành do bởi vì ý định cùng tình yêu thương Thiên Chúa; bao gồm lý trí với ý chí nhận ra và thương mến Đấng làm cho mình.<4> Con fan được ban ân sủng và sống trong chung tình với Thiên Chúa, được Ngài trao quyền làm chủ mọi loài tạo vật, giai cấp và áp dụng chúng (x. St 1,28-30). Núm nhưng, con fan đã sớm phản bội nghịch lại Thiên Chúa với chối quăng quật những đặc ân Ngài giành riêng cho bằng tội bất tuân phục; hậu quả: cắt đứt tương quan giữa con người với Thiên Chúa, thân con tín đồ với con người và giữa con người với tất cả loài thụ tạo. Dẫu vậy, Thiên Chúa không bất chấp kiệt tác của Ngài vào tay ác thần. Trong ý định, Ngài đã bài bản giải thoát nhân loại; kế hoạch này được Ngài triển khai qua dòng lịch sử cứu độ bằng những lần tùy chỉnh cấu hình giao ước với con người; khởi đầu bằng lời hứa qua sách sáng thế.

b. Nội dung

Lời hứa bắt đầu với việc Thiên Chúa tuyên án nhỏ rắn: “Ta sẽ gây ra mối thù thân mi cùng người bầy bà, giữa chiếc giống mày và mẫu giống fan ấy; loại giống này sẽ đánh vào đầu mi, và mi sẽ gặm vào gót nó” (St 3,15).

2. Giao mong với Nô-ê

a. Trả cảnh

Cũng như giao cầu với A-đam, giao mong này thành lập trong thực trạng loài tín đồ đang chìm ngập trong cuộc sống thường ngày sa đọa, sự dữ tràn lan trên mặt khu đất (x. St 6,5.11-12). Trong ý định, Thiên Chúa sẽ xoá vứt khỏi mặt khu đất con bạn mà Ngài đã sáng tạo, từ nhỏ người cho đến gia súc, kiểu như vật bò dưới đất cùng chim trời, vày Ngài ăn năn hận đã tạo sự chúng (x. St 6,7). mặc dù nhiên, dưới ánh mắt Thiên Chúa, Nô-ê là siêu mẫu lòng Ngài. Lòng hiền từ đã khiến cho Ngài ra quyết định ký kết cùng với Nô-ê một giao ước, call là giao mong Nô-ê (x. St 6,18).

b. Nội dung

Giao ước bắt đầu bằng câu hỏi Thiên Chúa báo mang đến Nô-ê biết việc Ngài đã làm; đồng thời, Thiên Chúa chỉ cho ông biết cách làm gắng nào để tránh khỏi tai họa Ngài sẽ giáng xuống các sinh vật dụng sống cùng bề mặt đất; với Nô-ê đã xúc tiến mọi điều Thiên Chúa phán cùng với ông: đóng tàu, đưa vk và các con cùng tất cả mọi sinh thứ mỗi vật dụng một đôi vào tàu (x. St 6,14-22). Khi lụt hồng thủy chấm dứt, Nô-ê đưa bà xã và những con thuộc muông thú thoát ra khỏi tàu. Ông lập tức xây một bàn thờ với hiến tế gia súc thanh sạch dâng kính Thiên Chúa; chính từ đây, Thiên Chúa sẽ chúc lành và tùy chỉnh cấu hình giao ước với quả đât qua Nô-ê: “Đây Ta lập giao mong của Ta với những ngươi, với cái dõi những ngươi sau này, và tất cả mọi sinh vật dụng ở với các ngươi: chim chóc, gia súc, dã thú sống với các ngươi, nghĩa là phần đông vật sống trong tàu đi ra, bao gồm cả dã thú. Ta lập giao ước của Ta với các ngươi: phần nhiều xác phàm sẽ không còn bị nước hồng thủy bỏ diệt, và cũng trở nên không còn có hồng thủy để tàn phá mặt đất nữa”. Và Thiên Chúa phán: “Đây là tín hiệu giao ước Ta để giữa Ta với các ngươi, và với tất cả sinh đồ ở với những ngươi, cho đến muôn thay hệ mai sau: Ta gác cây cung của Ta lên mây, và này sẽ là dấu hiệu giao cầu giữa Ta với cõi đất. Khi Ta mang lại mây kéo mang lại trên khía cạnh đất với cây cung mở ra trong mây, Ta vẫn nhớ lại giao ước giữa Ta với những ngươi, và với mọi sinh vật, nghĩa là với mọi xác phàm; với nước sẽ không thể trở thành hồng thuỷ để tàn phá mọi xác phàm nữa. Cây cung vẫn ở trong mây. Ta sẽ nhìn nó nhằm nhớ lại giao mong vĩnh cửu thân Thiên Chúa với đa số sinh vật, nghĩa là với đa số xác phàm ở xung quanh đất”. Với Thiên Chúa phán với Nô-ê: “Đó là vệt của giao ước Ta đã lập thân Ta với đa số xác phàm ở trên mặt đất” (St 9,9-17).

3. Giao mong với Áp-ra-ham

a. Lý do

Với lời sẽ hứa cùng với Nô-ê, Thiên Chúa chúc phúc cho hầu như loài và tạo nên mọi sinh đồ trở đề nghị đông đúc xung quanh đất; hậu duệ của Nô-ê đang trở thành nhiều dân tộc bản địa và phân tán ra nhiều nơi (x. St 10,1-32). Phương diện khác, tội lỗi đã không mất tích khỏi trái đất cùng với lụt hồng thủy, nhưng mà vẫn đeo dính con fan ở đa số nơi; với giờ đây, tội ác đã giai cấp thế giới, đồng thời khiến cho con bạn ngày càng xa lìa Thiên Chúa.

Trước số đông gì đang ra mắt với bé người, Thiên Chúa đụng lòng yêu thương. Ngài quyết định triển khai bước trước, giải bay con fan khỏi tay ác thần bằng việc thiết lập cấu hình một dân riêng; và từ dân này, sứ điệp tình yêu sẽ được Ngài mặc khải rõ rệt hơn; và cũng chính dân tộc bản địa này sẽ đổi thay dấu bệnh tình yêu mang đến Ngài.

b. Nội dung

Thiên Chúa tuyển chọn 1 gia đình thương hiệu Te-ra trong thành Ua của người Can-đê. Mái ấm gia đình Te-ra đã bong khỏi Ua đi cho Ca-na-an; nhưng mà họ đang định cư tại Kha-ran. Tại đây, trong gia đình Te-ra, Thiên Chúa lại lôi kéo một người tên là Áp-ram, với truyền cho ông rời bỏ xứ sở, bọn họ hàng cho nơi Ngài sẽ chỉ. Ngài hứa đã ban mang lại ông tía điều: một dân tộc, một tổ quốc và một lời chúc phúc đến muôn dân; và Áp-ram đang vâng theo cất bước ra đi như lời Thiên Chúa phán (x. St 12,1-7). Tuy đa số lời Thiên Chúa hẹn với Áp-ram cho biết thêm một tương lai thiệt huy hoàng, tuy nhiên khi quan sát vào thực tế, tía điều hứa đó dường như hoàn toàn trái ngược và không thể triển khai được: Áp-ram là tín đồ du mục, còn Xa-rai vk ông đã quá tuổi sinh con.

Để Áp-ram vững tin, Thiên Chúa đã xác lập lại lời hứa hẹn của Ngài qua việc tùy chỉnh thiết lập giao ước với Áp-ram. Ngài phán cùng với Áp-ram: “Đi kiếm cho Ta một nhỏ bò cái tía tuổi, một con dê cái ba tuổi, một nhỏ cừu đực tía tuổi, một chim gáy và một người tình câu non” (St 15,9). Sau đó, Áp-ram bổ đôi con vật và để hai nửa đối diện với nhau, còn chim thì ông không ngã (x. St 15,10). Khi mặt trời lặn cùng bóng tối bao phủ, Thiên Chúa như ngọn đuốc đi qua giữa những con đồ vật bị xẻ đôi; Ngài đã ký kết giao mong với Áp-ram. Trong lượt ký kết này, Thiên Chúa xác nhận phần lãnh địa Ngài đã ban mang lại Áp-ram cùng hậu duệ của ông (x. St 15,17-21).

Sau 1 thời gian, Thiên Chúa thường xuyên hiện ra lập lại lời hứa với Áp-ram. Lần này, Ngài đổi tên Áp-ram thành Áp-ra-ham, nghĩa là thuộc quý tộc và là người phụ vương vô số những dân tộc; điều này xác thực ông sẽ phát triển thành tổ phụ của một dân tộc đông đúc ko có gì đếm xuể (x. St 17, 4-6). Song song với bài toán đổi tên, Ngài buộc Áp-ra-ham và số đông người bầy ông con trai thuộc dòng dõi ông trong tương lai phải cắt suy bì – tín hiệu giao mong Thiên Chúa ký kết kết cùng với dân riêng của Ngài. Nhờ vào đó, họ sẽ được Thiên Chúa chúc phúc (x. St 17,10.13-14).

4. Giao ước Xi-nai

a. Lý do

Dòng dõi Áp-ra-ham được tiếp tục với I-xa-ác, rồi đến Gia-cóp thuộc “mười hai fan con” của ông. Qua biến cố tại Pơ-nu-ên, Thiên Chúa đợt tiếp nhữa nhắc lại giao cầu với Gia-cóp, thuộc chúc phúc cho ông và hậu duệ của ông. Đặc biệt, trong biến chuyển cố này, Thiên Chúa đổi tên Gia-cóp thành Ít-ra-en, đồng nghĩa tương quan dân Thiên Chúa cũng gọi là dân Ít-ra-en (x. St 32,23-33).

*
Giu-se, bạn con áp út ít của Gia-cóp bị bạn bè bán thanh lịch Ai-cập. Ở đây, Giu-se lập công phu và lấy được lòng Pha-ra-ô; ông biến đổi quan phệ trong triều đình. Xảy ra thiên tai mọi vùng, nhưng vì chưng đã chuẩn chỉnh bị, nên dân Ai-cập không bị tiêu diệt đói. Nhờ vào Giu-se, mái ấm gia đình Gia-cóp ra khỏi cảnh đói và t